Ogen in de lucht: ballonnen en zeppelins boven het front
Wie vandaag in een ballon boven Ieper hangt, kijkt naar hetzelfde landschap waar tussen 1914 en 1918 ook ballonnen boven het front hingen. Maar met een heel andere opdracht: ze waren geen uitstapje, ze waren de ogen van de artillerie. Een korte blik op wat we erover vonden, met een paar verhalen die je misschien nog niet kende.
Ogen in de lucht
Rond Ieper zaten de Duitsers op de hogere grond en hadden ze bijna vier jaar lang zicht op de Britse stellingen. Als tegenwicht gebruikten de geallieerden kabelballonnen: langwerpige, met waterstof gevulde ballonnen die met een kabel aan een lier op de grond bleven vastzitten. Britse soldaten noemden ze “sausages” of “Ruperts”.
1.000 tot 1.500 meter
De ballon hing ongeveer 5,5 kilometer achter het front, vastgehouden door een kabel op een lier.
Tien minuten naar beneden
Bij normale snelheid duurde het ongeveer tien minuten om een ballon met de lier naar de grond te halen.
Parachute in de mand
Waarnemers kregen vanaf 1915 een parachute, maar die was niet altijd betrouwbaar.
In de mand zaten meestal twee waarnemers, met telefoon, verrekijker en fototoestel. Een telefoonlijn liep samen met de kabel naar beneden. Hun belangrijkste taak: kijken waar de granaten van de eigen artillerie insloegen en dat doorgeven. Luchtziekte was een vaste plaag, want een vastgebonden ballon schommelt in de wind.
Een gevaarlijk beroep
Waterstof brandt gemakkelijk. In een actief frontgebied hield een ballon het gemiddeld zo’n twee weken vol. Tegen 1918, met steeds meer aanvallen van jachtvliegtuigen, kon dat zakken tot ongeveer een halve dag.
Vlak voor de Derde Slag om Ieper in 1917 vielen zes Duitse Albatros-jachtvliegtuigen van Jasta 4 een groep Britse kabelballonnen aan. Drie ballonnen gingen in vlammen op, maar alle elf waarnemers sprongen met de parachute uit de mand en overleefden het.
Ook de Belgische luchtvaartgeschiedenis kent een “ballonjager”: Willy Coppens schoot in 1918 meer dan dertig vijandelijke ballonnen neer. De bronnen verschillen een beetje over het exacte aantal.
Rond Ieper
Ook de ballonploegen rond Ieper werden niet gespaard. Op 27 en 28 oktober 1917 raakte Section 39 van de 8th Balloon Company onder Duits artillerievuur en kwamen twee mannen om. Op 17 november 1917 sloeg een granaat in een loopgraafje waar de grondploeg van die sectie dekking zocht: negen mannen sneuvelden. Acht van hen liggen naast elkaar begraven op New Irish Farm Cemetery, bij Ieper. Wil je weten hoe zulke kerkhoven er vanuit de lucht uitzien? Lees dan ons verhaal over oorlogskerkhoven vanuit een ballon.
En de zeppelins?
Zeppelins dienden boven de Westhoek niet als vaste uitkijkposten: die rol was weggelegd voor kabelballonnen en vliegtuigen. Maar ze lieten zich wel zien. In de nacht van 13 april 1915 was een Duits legerluchtschip, Zeppelin LZ 35, op bombardementsvlucht naar Poperinge. Het raakte tijdens de aanval beschadigd en maakte een noodlanding bij Aalter. Een storm vernielde het daarna, maar alle twaalf opvarenden overleefden.
Dezelfde nacht noteerde een inwoner van de streek rond Dikkebus en Vlamertinge in zijn dagboek hoe er een Duitse zeppelin overvloog, hoe er bommen vielen en hoe soldaten met hun geweren op het luchtschip schoten.
Wat je vandaag ziet
Wij vliegen vrij met de wind, niet aan een kabel, en met een heel ander doel: genieten van het landschap. Maar op een heldere dag zie je nog altijd wat die waarnemers bestudeerden: de stad Ieper, de kerkhoven, en in de velden de sporen van kraters en loopgraven. Meer daarover lees je bij onze slagveldvluchten boven Ieper, bij loopgraven, kraters en bunkers vanuit de lucht en op de pagina over een ballonvaart in Ieper.
- Kabelballonnen hingen op ongeveer 1.000 tot 1.500 meter, zo’n 5,5 kilometer achter het front
- Een telefoonlijn liep samen met de kabel naar de grond
- Een ballon hield het in een actief frontgebied gemiddeld ongeveer twee weken vol
- Zeppelin LZ 35 was op 13 april 1915 op weg naar Poperinge
- Acht ballonmannen liggen naast elkaar op New Irish Farm Cemetery bij Ieper
Bronnen: Western Front Association: Observation Balloons on the Western Front, Western Front Association: Balloonatics during the First World War, NZHistory: British kite balloon, Aviation Safety Network: Zeppelin LZ 35 en De Kronieken van de Westhoek. Controleer zeker de details zelf als je ze wil gebruiken voor onderzoek.
